Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü? ve toplumsal hafızada yankısı
Merhaba! Eger sayfasının bu haftaki konusu “Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü”. Umarız faydalı bulursunuz!
İstanbul’da yaşayan, bir sivil toplum kuruluşunda çalışan 29 yaşındaki biri olarak gün içinde hem sahada hem ofiste çok farklı hikâyelerin içine karışıyorum. Toplantı odasında veri konuşurken, öğle arasında metrobüste yan yana oturduğum insanların yüzlerine bakıyorum. Her yüz, ayrı bir hikâyenin kırıntısını taşıyor. Bu hikâyelerin içinde zaman zaman eski bir türkü kulağıma takılıyor: “Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü?” sorusu bile başlı başına bir merak kapısı açıyor.
Bu türkü, Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde farklı ağızlarla söylenen, halk müziği geleneği içinde yer alan bir eser olarak biliniyor. Ancak asıl önemli olan coğrafi kökeni kadar, taşıdığı duygusal ve toplumsal katmanlar. Göç, ayrılık, özlem ve yerinden edilme temaları, bu türküyü sadece bir ezgi olmaktan çıkarıp toplumsal bir anlatıya dönüştürüyor. İstanbul gibi göçle büyümüş bir şehirde bu türkü, neredeyse görünmeyen bir ortak dil gibi dolaşıyor.
Günlük hayatın içinde türkülerin sosyal karşılığı
Sabah işe giderken bindiğim otobüste kulaklıkla müzik dinleyen genç bir kadın görüyorum. Yan koltukta orta yaşlı bir adam sessizce camdan dışarı bakıyor. Bir an için telefonumda çalan eski bir halk müziği listesinden bu türküye benzer bir ezgi geçiyor. O an, yanımdaki insanların hiçbirinin birbirini tanımamasına rağmen aynı şehirde aynı duygusal yükü taşıdığını hissediyorum.
“Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü?” sorusu burada sadece bir müzik merakı değil; aidiyet sorusuna dönüşüyor. Çünkü İstanbul’da yaşayan birçok insan için memleket sadece bir yer değil, aynı zamanda sürekli taşınan bir kimlik.
Sivil toplum alanında çalışırken özellikle kadınlar, göçmenler ve gençlerle yapılan görüşmelerde bu aidiyet meselesi çok daha görünür hale geliyor. Bir genç kadın, aile baskısından kaçıp İstanbul’a geldiğinde yalnızca fiziksel bir şehir değişimi yaşamıyor; aynı zamanda kültürel kodlarını yeniden yazmak zorunda kalıyor. Bu noktada türkülerin taşıdığı duygusal miras, çoğu zaman bir güvenli alan yaratıyor.
Toplumsal cinsiyet açısından türkünün çağrışımları
Sahada yaptığımız görüşmelerde özellikle kadınların anlattığı hikâyeler, “uçma” ve “sınır” metaforları etrafında şekilleniyor. Keklik metaforu burada çok güçlü bir sembole dönüşüyor. Keklik, özgürlükle birlikte kırılganlığı da çağrıştırıyor. Kadınların kendi hayatlarını anlatırken kullandıkları ifadelerde bu ikili yapı sık sık ortaya çıkıyor: bir yandan özgürleşme arzusu, diğer yandan toplumsal baskıların ağırlığı.
Bir gün bir genç kadınla Kadıköy’de küçük bir parkta konuşurken, “Evden ilk çıktığımda kendimi keklik gibi hissediyordum ama kanatlarım hep yarımdı” demişti. Bu ifade, türküdeki imgeyle modern hayat arasında kurulan köprünün en somut örneklerinden biri oldu.
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, sadece ekonomik ya da hukuki bir mesele değil; aynı zamanda kültürel anlatılarla da beslenen bir yapı. Türküler, bu yapının hem taşıyıcısı hem de bazen sorgulayıcısı olabiliyor. “Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü?” sorusu, kadınların kendi sınırlarını sorguladığı bir iç monoloğa dönüşebiliyor.
Göç, kimlik ve çeşitlilik bağlamında İstanbul
İstanbul’da her gün farklı bir dil, farklı bir aksan duyuyorum. Toplu taşımada Kürtçe konuşan bir aile, yanlarında Karadeniz şivesiyle telefonla konuşan bir genç ve Arapça fısıldaşan iki öğrenci aynı vagonda yan yana durabiliyor. Bu çeşitlilik, dışarıdan bakıldığında bir zenginlik gibi görünse de, içeride ciddi bir uyum mücadelesi barındırıyor.
Türküler bu noktada ortak bir duygusal zemin yaratıyor. “Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü?” gibi bir ezgi, farklı bölgelerden gelen insanların ortak bir duyguda buluşmasını sağlıyor: kayıp hissi, özlem ve yer değiştirme.
Bir saha çalışması sırasında, Esenler’de yaşayan bir ailenin evine girmiştik. Duvarlarda eski fotoğraflar, bir köşede ise küçük bir radyo vardı. Anne, radyodan çalan bir türküye eşlik ederken gözleri dolmuştu. “Bizi anlatıyor” demişti sadece. O an anladım ki bazı kültürel ürünler, akademik tanımlardan çok daha derin bir temsil gücüne sahip.
Sosyal adalet perspektifinden kültürel anlatılar
Sosyal adalet yalnızca kaynakların eşit dağılımı değil, aynı zamanda hikâyelerin eşit duyulması meselesidir. Kimlerin hikâyesi anlatılıyor, kimlerin sesi duyulmuyor, bu sorular en az ekonomik eşitsizlik kadar belirleyicidir.
Türküler bu anlamda bir hafıza alanı oluşturur. Ancak bu hafıza her zaman eşit temsil içermez. Kadınların, göçmenlerin, LGBTQ+ bireylerin deneyimleri çoğu zaman ana akım anlatının dışında kalır. Buna rağmen, bazı türküler bu görünmez hikâyelere dolaylı bir alan açar.
“Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü?” sorusu, bu bağlamda sadece folklorik bir merak değil, aynı zamanda kültürel aidiyetin kimin tarafından tanımlandığına dair bir sorgulama haline gelir.
Görünmeyen emek ve duygusal yük
İstanbul’da bir günün sonunda eve dönerken, metrobüste ayakta kalan insanların yorgun yüzleri dikkatimi çeker. Özellikle kadınların taşıdığı görünmeyen emek, hem iş hayatında hem evde kendini hissettirir. Bu yorgunluk bazen bir türküde karşılık bulur.
Bir genç kadın çalışan, “işten çıkınca kulaklıkla türkü dinlemezsem nefes alamıyorum” demişti. Bu cümle, kültürel ürünlerin yalnızca estetik değil, aynı zamanda psikolojik bir dayanma aracı olduğunu gösteriyor.
Türküler, bu anlamda bir kaçış değil, bir dayanma biçimi sunuyor. Özellikle toplumsal baskıların yoğun olduğu alanlarda, duygusal boşalımın bir yolu haline geliyor.
Kent yaşamında ortak duygular ve kırılmalar
İstanbul’un en belirgin özelliklerinden biri, sürekli bir hareket halinde olması. İnsanlar gelir, insanlar gider. Bu döngü içinde kalıcı olan tek şey, duygusal izlerdir.
Bir gün Taksim’de bir sokak müzisyeninin bu türküye benzeyen bir ezgiyi çaldığını duydum. Yanında duran insanlar durup dinledi, bazıları ise hızlıca geçti. O an iki farklı İstanbul aynı sokakta var oluyordu: biri durup hisseden, diğeri geçip giden.
Bu tür karşılaşmalar, sosyal adaletin sadece politik değil, aynı zamanda duygusal bir mesele olduğunu hatırlatıyor. Çünkü bir toplumun adaleti, insanların birbirlerinin duygularına ne kadar alan açabildiğiyle de ölçülüyor.
Kültürel süreklilik ve dönüşüm
Türküler zaman içinde değişir, dönüşür ve yeniden üretilir. “Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü?” sorusu da bu dönüşümün bir parçasıdır. Çünkü artık bu türkü sadece köy odalarında değil, dijital platformlarda, şehir sokaklarında ve farklı kuşakların yorumlarında yaşamaya devam ediyor.
Gençler bu türküleri bazen elektronik müzikle harmanlıyor, bazen sosyal medyada kısa videolarla yeniden paylaşıyor. Bu dönüşüm, kültürel kopuş değil; aksine yeni bir süreklilik biçimi yaratıyor.
Sonuç yerine: şehirde yankılanan sesler
İstanbul’da her gün duyduğum sesler arasında bu türküye benzer bir yankı var. Bazen bir otobüs durağında, bazen bir evin mutfağında, bazen de bir iş toplantısından sonra sessizlikte ortaya çıkıyor.
“Keklik gibi kanadımı süzmedim nerenin türküsü?” sorusu, yalnızca bir müzik bilgisinin ötesinde; aidiyet, kimlik, toplumsal cinsiyet ve sosyal adalet gibi katmanların iç içe geçtiği bir anlatıya dönüşüyor. Bu anlatı, şehrin kalabalığında kaybolmuyor; tam tersine, o kalabalığın içinde sürekli yeniden üretiliyor.
Bunu da Okuyun: Kasaba nerenin ilçesidir ?